LE TEINZOU DOU GALO

Le trésor de la langue gallèse

Acoulhànss
Accueil
Welcome
Extrait du Teinzou
S'abonner
Communes et collecteurs
Un abonnement. Pourquoi ?
Forum
Contact
Unn oraïj naïr

Le romàn-la ét journalizae ptitt a la faï dàn chaq limero de Ya! la gazètt an berton. Vennla la terlatriy an berzonètt pour lèz siûn qi viell anboni lou galo. Don'ouz gardd maen, la terlatriy-la ét p'un brein amaréy pour le berton !

Setu ar romant "un oraïj naïr" a zo embannet a-dammoù e-barzh Ya! troet e Brezhoneg. Diwall 'vat, an droidigezh ger-ha-ger-se a zo bet lakaet amañ evit sikour ar re a grog gant ar gallaoueg, n'eus tamm talvoudegezh lennegel ebet enni.

Unn oraïj naïr


«Et cmànssae de chè !» qé je huchi. J'ta jouqaï su la murètt an dessourr la qerouézéy de l'otaé e ma merr taet yèll a-haù. Un pti evàn ol avae mein sa buéy aù hall. Deho. Maen dam vla, la piéy taet partiy a cha. Unn piéy d'aca ! I fzae chaù-mou depéi a-matein deja... Nott otaé se tnae su un tertt. Unn bàndd d'otiaù, qhoêq z-un, anmèll yèll, taen an nicachouan. E péï n-i avae unn qherouéy. Unn gràntt ! Contt le chérè q'o taet. Depéï conbein d'anêy, de siêc vantiéi q'o taet piqhéy la ? N-i avae pa aùqhun qi savae sebein. Terjou qé le saïr-la, l'istouérr maïtiae pu eincreyabb qi s'erivi parti de yèll. Vaïr... 'la ya cmànssae pa'la...

J'ta a bouae d'la goull dèrr lèz cariaù depéi unn ouréy de tàn, vantiéi pu... a ergardae lèz epârr la-lein, dvèrr Piumlè qé j'taet... i fzae brein mézae... O la piéy 'la qa tournae an net fonab... a-cou...

«Maùsion ! Gràn faï ! La qherouéy ét chètt !»

Unn eparr, unn massac d'eparr vnae de la tossae. Draé a la chupp ! O feü egrilhéy par le mitàn e cheyi com un gràn cheïnn. Petacrèï ! Tertou ouitt l'abra le saïr-la sebein. Unn faï défierémae je dehori.... La qherouéy taet draè aù-dvàn de séï nouz !... Qhae pitiae de la vaïr de meim... Dechoméy nètt ! Zagéy propp ! De tou bôrr e caùtaê, dèz morsiaù... «ma doué !» «La qherouéy ét a-ba !» Le mondd son a s'erivae béin seürr. 'la huch pa'la ! Lèz boufôm s'epiqhèll ! Lèz bonôm s'ecoqalh tàn qé pu ! E mai anmèll le fara-la ! «N-i a p'un brein de lumieinrr !», «nan n'vaï hèrm !» qé huch le mondd ! Ba dam béin seürr, n-i a pa aùqhun de vneü o unn falhi chàndèll... e la piéy qi chelhae corr. E d'aca ! Léoui le vaïzein ali n'an qri yunn unn chàndèll. A-cou j'eüm mein pou, la chàndèll, biaù qé d'yett falhitt béin falhitt, efezelhi tou-com le mondd. Chaq garantounae, tournevirae... e gaulhae com de juss e de béin antandeü sitàn qé n-i avae de l'iaù a derussae. Trànpae genae q'an taet !

Raporr a qé j'taet pti a-veü lèz aùtt j'taet pu for d'amein pour vaïr le piae aù calverr. Sti-la taet maïtiae chè, maïtiae piqhae dàn la banqhiètt, je m'crochi pour me qhutae de la piéy dessou e je velhi qé sa sèll taet craezz....


E n-i avae qhoeq chaùzz an d'dàn...


N-i avae qhoeq chaùzz an d'dàn. Dàn le fon l'fon. Je mussi ma pogn dàn le pertu. Stu-si avae la minn q'il avae taet cavae o unn om... Vennla, j'avae bitae qhoeq chaùzz... Unn bouétt... unn bouétt an boué... A la bitae je m'azivi béin q'o taet an boué... Je l'atiri doujètmàn... Vaïr, unn valh bouétt an boué... Je n'eü pa ghèrr de tàn pour la rgardae dam a caùzz qé duràn d'meim, 'la ragalae tàn qé pu antourr de mai... Le mondd taent a ergardae de tou l'z ameîn... e 'la s'ecoqalhae !... N-i avae pa qhi qi s'ta avizae de mèz fourbichrîy, maen...

Haï don ! Sàn mnae de bru, je m'an rtourni séi mai o mon qai... le saïr-la dam Memàn yèll n'eü pouein a me conae èz orâ pour qé je va a la jouq, j'amonti drè dàn ma chànb, a haù, e l'u feü croulhéy béin croulhéy.

Unn faï randeü su mon laè je parti a ergardae de la bouétt. Ett-latt avae un cagena. Mon gràn-perr, qi taet maïtiae carabo com i taet jienn, m'avae amontrae comàn m'parae dèz cagenâ de meim. O unn epilh-crochtéy q'i l'z ebigornae lu ! Je n-n'atiri yunn qi taet dàn ma préss e je la mussi dàn le terjiae. Zag ! Epréï un pti de ragalriy d'dàn, le vla béïzae le falhi cagena. J'ouvri la bouétt. O maùsion ! Dedàn n-i avae unn parchéy... unn valh parchéy... le qherr vzae digdaù dàn le berchè aù cou-la pa ! Doujetmàn béin doujetmàn je prein la parchéy, yèll-si taet arouézéléy com un rolon e n-i avae unn fritèll alantourr... o un grae nou... je le denoudi....je derouézeli la parchéy... Maùsion !..


'la qa m'fezi com unn tosséy aù qherr !

  Un arnev du

 

«Kroget eo da ziskeiñ» (=kroget eo gant ar glav) 'm eus huchet. Kludet e oan war ar morgleuz dindan prenestr al sal vras ha ma mamm a oa-hi en nec'h. Un tammig a-raok he doa lakaet he bugad d'an avel tomm (=an dilhad da sec'hiñ). Er-maez. Met dam setu (=met siwazh), kroget e oa an glav (da kouezhañ). Glav-stañk ! Un amzer-arnev a oa o ren abaoe ar mintin-mañ endev... War un duchenn e oa hor ti. Un nebeud tiez. Reoù zo en o zouesk a oa en desherit. Bout oa ur c'halvar ivez. Hag unan bras ! Ouzh an hent e oa. Abaoe pet bloavezhioù (= abaoe pegourz), pet kentvedoù marteze e oa (plantet) amañ ? Den ne ouie moarvat. An noz-se, avat, an istor digredus a c'hoarvezas a grogas ganti. Ya 'vat.... kroget eo ganti... O rambreal e oan a-dreñv ar prenestr abaoe un eurvezh, marteze muioc'hig... o sellout ouzh al luc'hed eno e oan, war-zu Pluveleg... toullig an noz e oa.... gant ar glav e troe an deiz da noz founabl (= e oa an abardaez o tont founabl)...a greiz-holl...

«Tri bleiz die ! Feiz ! Kouezhet eo ar c'halvar !»

Ul luc'hedenn, ur vras a luc'hedenn a oa o paouez tizhout anezhañ. Dreist er penn anezhañ ! Troc'het eo dre e greiz ha kouezhet evel ur c'hwezenn-derv vras. Boudoudoum ! Gant an holl dud e oa bet klevet an trouz(-bras) an noz-se a gav din. Goude ma oa deuet skiant din en-dro e yin er-maez... Ar c'halvar a oa just dirak hon ti !...Pebezh mizer da welout anezhañ mod-se... diskaret-mik ! Troc'het-mik ! Tammigoù e pep lec'h.... «ma doue ! », «diskaret eo ar c'halvar !» Emañ an dud o tegouezhet evel just. Huchal a reont ! Ar maouezed a hud ! Ar wazed a youc'h kement hag e c'hellont ! Ha me e-kreiz ar stlabez-se ! «N'eus tamm gouloù ebet ken», «ne weler tra ebet» a huch an dud ! Anat deoc'h, n'eus ket bet degaset an disterañ letern gant den. Hag ar glav o kouezhañ c'hoazh. Ha puilh ! Léoui an amezeg a yeas da gerc'hat unan ul letern. A-greiz-holl n'hor boa nebeutoc'h a aon. Al letern na bout e oa dister-dister a zinac'has an dud memestra. Pep hini a oa o treiñ hag o tistreiñ...hag o flabousat evel just kement a zour (o kouezhañ) ma oa. Gleb-teilh ma oant !

Dre ma oan bihan e-skoaz ar re all e oan muic'h em aes a-benn gwelout troad ar c'halvar. Hemañ a oa hanter-kouezhet, hanter plantet a-barzh ar c'hleuz, kroset 'm eus evit en em lakaar en disglav dindanañ hag e welis e oa kleuz e sichen...


Ha bout oa un dra e-barzh...